MONIMEΣ ΣTHΛEΣ

Hμερομηνία δημοσίευσης: 14-08-07

Η μαγεία της κλασικής φωτογραφίας στην ψηφιακή εποχή

Δεν έχουμε ακόμα συνηθίσει στη σκέψη ότι η δεκαετία του 1950 είναι μισός αιώνας πίσω και βάλε, γι’ αυτό όταν το ακούμε από τον Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ, δημιουργό μίας μεγάλης ενότητας ποιητικών φωτογραφιών, μας αιφνιδιάζει. Ξεφυλλίζουμε το νέο λεύκωμά του, με τίτλο «Στον δρόμο για την Ελλάδα» (εκδ. Πατάκη/ Ριζάρειο Ιδρυμα), που στα αγγλικά (γιατί το βιβλίο είναι δίγλωσσο) έχει τον περισσότερο περιγραφικό τίτλο «On the Road with a Rollei in the ’50s». Το όνομα και μόνο μιας μηχανής Rollei είναι ικανό να σταθεί αφορμή για ποιητικούς συνειρμούς. Πόσοι φωτογράφοι, πολλοί ερασιτέχνες στην αρχή, ξεκίνησαν με μια Rollei στο χέρι... Ο Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ ανήκει σε εκείνους τους ιδιαίτερα ευαίσθητους ανθρώπους, με βαθιά καλλιέργεια και διεισδυτική ματιά σε ό,τι όμορφο υπάρχει. Οχι στο προφανές αλλά στο αθέατο. Τα ελληνικά του είναι άψογα και νιώθει κανείς μία ιδιαίτερη ζεστασιά όταν ακούει την ευγενική φωνή του. Είναι ένας Αμερικανός γεννημένος στα χρόνια του ’30 που ήρθε να γνωρίσει την Ευρώπη και ερωτεύτηκε την Ελλάδα. Του τότε, αλλά και την τωρινή εξίσου την αγαπάει. Αλλάζουν οι όγκοι, οι κλίμακες, οι ματιές. Αλλά η ουσία είναι κοινή. Ισως, γιατί πολλοί θα είχαν σημαντικές αντιρρήσεις.

Αλλά μας παρασύρει η μαυρόασπρη ποίηση του Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ. Οταν βλέπεις τις φωτογραφίες του, λες, δεν μπορεί, αυτή η αυθεντική ομορφιά, ο στοχασμός, ο αυθορμητισμός, η απλότητα, δεν μπορεί να χάθηκαν. Ανακυκλώθηκαν μάλλον, έγιναν κάτι άλλο, εκτονώνονται σε άλλες εκφράσεις. Αλλά υπάρχουν σαν κοίτασμα.

Υπάρχει και η έκθεση με αυτές τις φωτογραφίες στο Ριζάρειο Ιδρυμα στο Μονοδένδρι του νομού Ιωαννίνων (τηλ. 26530 71.573). Εκεί υπάρχει ένα θαυμάσιο εκθεσιακό κέντρο μέσα στη φύση και την ομορφιά και ήδη έχει αποκτήσει μία παράδοση με την κλασική φωτογραφία. Να θυμηθούμε τον Φρεντ Μπουασονά ή τον Willy Ronis, στον οποίο αφιερώνει το βιβλίο αυτό ο Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ;

Οσοι αγαπούν τις φωτογραφίες από τα μέσα του 20ού αιώνα, τότε που ο παλιός κόσμος έδινε τη σκυτάλη στον νέο, θα χαρούν ιδιαίτερα αυτήν τη συλλογή. Εχει την ποιότητα του οδοιπορικού ενός μορφωμένου νέου από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ στην Ευρώπη αλλά στα ίχνη του Μεγάλου Γύρου, με σταθμούς τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ελλάδα. Είναι πράγματι εξαιρετικής δύναμης οι φωτογραφίες από την Αμερική, το Παρίσι, τη Ρώμη, τη Νάπολη. Σαν μια σήραγγα που οδηγεί στο ελληνικό φως της Ηπείρου, της Αθήνας και των νησιών. Δεν υπάρχει αέρας φολκλόρ, γιατί η ματιά αναζητεί τον άνθρωπο όχι την εικονογραφία του, ακόμη και οι τοίχοι των σπιτιών και ο αχανής ορίζοντας λάμπουν στιλπνοί και άχρονοι.

Δεν υπάρχει βέβαια η Ελλάδα εκείνης της εποχής που με τόσο εκστατικό σεβασμό φωτογράφισε ο Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ. Οπως δεν υπάρχει και εκείνο το Παρίσι (στον στερνό απόηχο του Atget) ή εκείνη η Ρώμη με την αστική μεγαλοπρέπεια και τους ξεφτισμένους σοβάδες. Τα μάτια των παιδιών της Νάπολης και των ελληνικών νησιών, συγκλίνουν όμως σε μία ευφρόσυνη απλότητα που σήμερα δεν μοιάζει τόσο αλλοκαιρινή όσο τα τοπία που καδράρουν και προεκτείνουν αυτά τα βλέμματα.

Παρά την απόσταση του χρόνου από αυτές τις φωτογραφίες, ο ίδιος ο ΜακΚέιμπ χαίρεται την εποχή μας. Και αυτό ανακουφίζει γιατί είναι κουραστική και αδιέξοδη η αυτοαναφορική νοσταλγία. Γράφει ο ίδιος: «Είναι δύσκολο ν’ αντισταθείς στην καθαρή μαγεία της ψηφιακής φωτογραφίας. Και δεν βλέπω γιατί οι ψηφιακές εικόνες να μην έχουν την ίδια ένταση, και την ίδια ποίηση, όπως κι εκείνες που δημιουργήθηκαν με παραδοσιακά μέσα».

Με αυτήν τη γενναιόδωρη και κατασταλαγμένη ματιά, οι φωτογραφίες του ’50 πετούν το βάρος του χρόνου και γίνονται κομμάτι μιας κοινής διαδρομής. Οσο και μακρινή και αν είναι η εικόνα τους, η αύρα τους και η αισθητική τους, άλλο τόσο ελκυστική και σχεδόν απαραίτητη γίνεται η ποιητική τους ατμόσφαιρα.